Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı, İZMİR

Yaşlılara yönelik koruyucu sağlık hizmetlerinde, kapsamlı bir değerlendirme ile bağımlılık için risk faktörlerinin saptanması, bağımlılığın başlamasını önlemede temeldir. Yaşlılarda günlük yaşam etkinliklerinde (GYE) bağımlılık durumunun ve bağımlılık için risk etmenlerinin saptanması amacıyla, Balçova 2 No'lu Sağlık Ocağı bölgesinde yaşayan 177 yaşlı birey, evlerinde yüz yüze görüşme yöntemiyle değerlendirilmiştir. Araştırma grubunun %58.8'i kadın, %63.3'ü evli, %49.7'si ilkokul mezunu, %96.0'sı sağlık güvencesine, %93.8'i düzenli gelire sahiptir. %21.5'i yalnız, %88.7'si apartman dairesinde yaşamaktadır. Temel günlük yaşam etkinliklerindeki bağımlılık durumu Barthel Indeksi ile değerlendirilmiştir ve bağımlılık, indekste yer alan etkinliklerden en az birini yardımsız yerine getirememe olarak tanımlanmıştır. Yaşlıların yaklaşık üçte biri temel GYE'nde bağımlıdır. En fazla bağımlılık, sırasıyla, mesane kontrolü, merdiven kullanma ve banyo yapmadadır; bu etkinliklerde kadınlar daha bağımlıdır. Diyabet, hipertansiyon, serebrovasküler olay öyküsü, kas-iskelet hastalıkları ve osteoporoz olanlarda bağımlılık riski artmıştır. Temel GYE'nde bağımlılık için, lojistik regresyon modeli ile geriye doğru eleme yöntemiyle saptanan risk etmenleri ileri yaş (75+), üç ve daha fazla sayıda süregen durum varlığı ve zaman oryantasyonunda kayıptır. Belirlenen risk etmenleri, ileriye yönelik çalışmaların sonuçlarıyla Uyumludur. İdrar inkontinansı bağımlılık tanımının belirleyicisidir. Yaşlılar, birinci basamak sağlık hizmetleri içinde risk etmenleri yönünden izlenmelidir. Sağlık hizmetleri ve sosyal hizmetler, bağımlılık oluşmamış erken yaştakilere ulaştırılmalı, bağımlı oldukları etkinliklere göre planlanmalıdır. Ülkemizde yaşlılarda bağımlılık için risk etmenleri belirlenmelidir.