Celal Bayar Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı AD, MANİSA

Amaç: Bu çalışmanın amacı bir sağlıkla ilgili genel yaşam kalitesi ölçeği olan Dünya Sağlık Örgütü Yaşam Kalitesi Ölçeği Yaşlı Modülünün (WHOQOL-OLD) oluşturma sürecinde yaşlıların algılanan sağlık ve yaşlılıkla ilgili olarak önceden belirlenmiş alanlara ilişkin tutum ve düşüncelerini ortaya koymak, eksik kalan boyutlar ile ilgili önerileri almaktır. Gereç ve Yöntem: Bu çalışma, Avrupa Birliği 5 inci Çerçeve Programı tarafından desteklenen WHOQOL-OLD projesine katılan 23 merkezden biri olan İzmir merkezinin verileri üzerinde yürütülmüş niteliksel bir çalışmadır. Her bir merkez 6 odak grup gerçekleştirmiştir. Bunlardan dördü yaşlı bireylerden oluşmuştur. Her bir odak grup bir moderatör ve bir gözlemci eşliğinde, bağımsız bir odada bir masa etrafında bir ses kayıt cihazı yardımıyla 4-6 yaşlı katılımcı (62-85 yaş), ile gerçekleştirilmiştir. Görüşmeler 25 Aralık 2001 ve 4 şubat 2002 tarihleri arasında İzmir, Manisa ve Ankara'da yürütülmüştür. Bulgular: Üzerinde en çok ortaklaşılan yaşam kalitesi kavramları, sağlıklı olmak, bağımsız olmak (günlük faaliyetleri, herhangi birinden destek almadan yürütebilmek), bedensel olarak aktif olmak, huzur ve mutluluk içinde olmak, ekonomik açıdan bağımsız olmak ve özgürce dinlenebilme hakkıdır. WHOQOL-100 ölçeğinin 24 bölümü değerlendirildiğinde, 14 bölüm çok önemli, 6 bölüm kısman önemli, 4 bölüm de önemsiz bulunmuştur. Bunlardan "İş kapasitesi", "İlaçlara (insulin hariç) tıbbi tedaviye bağımlı olmak" her iki cinsiyet için de önemsiz veya hemen hemen önemsiz olarak değerlendirilmiş; cinsel faaliyetler yalnız kadınlar için, beden imgesi de yalnız erkekler için önemsiz bulunmuştur. Araştırmanın koordinatör merkezi (Edinburg) tarafından uzmanlar ve literatüre bilgileri ışığında hazırlanmış olan ek soru veya alanların tümü araştırmaya katılan yaşlılarınca da önemli kabul edilmişlerdir. Bunlar, Duyu işlevleri, Bilişsel kapasite, Sosyal destek veya ilişkiler, Sosyal izolasyon veya yalnızlık, Yaşam koşulları, Ekonomik durum, Kayıplarla başa çıkma ve Önemli yaşam olaylarıdır. Diğer merkezlerin odak gruplarında kısmen önemli Kabul edilen bazı maddeler Türk odak gruplarında "çok önemli" olarak ifade edilmişlerdir. Bunlar, Hastaneye yatma, yeti kaybı, aile ilişkileri, karar verme özgürlüğü, büyük anne büyük baba rolü, iştahın yerinde olmasıdır. Diğer taraftan, topluma katılım, yaşlılıkla ilgili negatif ayrımcılık, gönüllü faaliyetlere katılım ise diğerlerinin aksine araştırmamıza katılan yaşlılar için önemsiz bulunmuştur. Sonuç: WHOQOL-100 uzun bulunmuştur. Türk yaşlılarının toplumsal normları, kent kır ayrımı olmakla birlikte, çoğunlukla Doğu kültürlerinin özelliklerini yansıtmaktadır. Bu durum, Türkiye'de yaşlılara verilen koruyucu, sağaltıcı ve esenlendirici sağlık hizmetlerinde dikkate alınmalı, yaşam kalitesi gibi öznel değerlendirmeler, kısa, kolay anlaşılır ve yüz yüze sesli okunarak uygulanan ölçeklerle yapılmalıdır.