İstanbul Üniv. Cerrahpaşa Tıp Fak. Klinik Bakteriyoloji ve İnfeksiyon Hastalıkları AD., İstanbul

Yazarların kliniğinde 1978-1998 yılları arasında izlenen 38 miliyer tüberküloz (TB) hastası (15 erkek, 23 kadın, ortalama yaş: 41, yaş aralığı: 16-76) gerek klinik, radiyolojik ve laboratuvar özellikleri; gerekse tanı, tedavi ve prognoz yönünden geriye dönük olarak değerlendirildi. Ayrıca nedeni bilinmeyen ateş (NBA) kriterlerine uyan olgular belirlendi. Miliyer tüberkülozun tanısı; 1) akciğer grafisinde miliyer paternin görülmesi, 2) biyopsi veya otopside miliyer organ tutulumunun saptanmasıyla konuldu. Granülomlu dokuların parafin blokları doku Ehrlich-Ziehl-Neelsen (EZN) boyası (n=20) ile boyandı ve bu dokularda Mycobacterium tuberculosis DNA 'sı polimeraz zincir reaksiyonu (PCR) yöntemiyle araştırıldı (n=15). Gebelik, Diabetes mellitus, kollajen doku hastalığı ve kronik böbrek yetmezliği gibi kolaylaştırıcı etmenlere olguların %24'ünde rastlandı. Olguların klinik ve laboratuvar bulguları; ateş (%100), dermansızlık (%100), gece terlemeleri (%100), iştahsızlık/kilo kaybı (%100), hepatomegali (%37), splenomegali (%32), rai (%29), koroid tüberküller (%13), ense sertliği (%11), bilinç değişikliği (%8), anemi (%76), lökopeni (%26), trombositopeni (%16), lenfopeni (%76), transaminaz yüksekliği (%55) ve hiponatremi (%26) idi. Üç olguda pansitopeni saptandı. Onsekiz hasta (%47) NBA olarak kabul edildi. Olguların %84 (32/38)'ünde radyografik inceleme ile miliyer patern görüldü. Miliyer paterni olmayan altı olguda tanı laparotomi (dört olgu) ve otopsi (iki olgu) ile konuldu. Tüberkülin deri testi hastaların %32'sinde pozitif bulundu, incelenen klinik örneklerin (özellikle balgam ve bronkoalveolar lavaj) %37 (16/43)'sinde aside dirençli basil (ADB) görüldü ve %90 (9/10)'ında M. tuberculosis üretildi. Akciğer, karaciğer ve kemik iliği doku örneklerinde granülomlar sırasıyla %85 (11/13), %100 (15/15) ve %56 (9/16) oranında saptandı. İncelenen granülomların hiçbirinde (0/21) ADB görülmezken, bu dokularda PCR pozitifliği %47 (7/15) idi. Çalışmada ölüm oranı %18 olarak saptandı. Mortaliteyi etkileyen bağımsız değişkenler; cinsiyet (erkek), atipik miliyer patern, bilinç değişimi ve tanı konulamama nedeniyle tedavi verilmemesi olarak belirlendi. Sonuç olarak, akciğer grafisinde miliyer patern görülen bir olgu veya bir NBA hastası karşısında miliyer TB olasılığı düşünülmeli ve tanı yöntemleri hızla tamamlanarak anti-TB tedaviye başlanmalıdır.